Mediacratie | Kim Phuc
Op 17 mei 2025 meldden vrijwel alle media dat het iconische beeld van Kim Phuc, het zogenaamde napalmmeisje (1972), niet door Nick Ut zou zijn gemaakt. World Press Photo (WPP) heeft Nick Ut opgeschort als maker. Het auteurschap wordt betwist, er zouden twee andere makers van de foto kunnen zijn. Le Monde meldde dat Associated Press, na grondig onderzoek, volhoudt dat Nick Ut wel degelijk de fotograaf in kwestie is.
Alle commentatoren gaan voorbij aan een wezenlijk aspect van deze in velerlei opzichten verschrikkelijke foto.
De foto die gedurende een halve eeuw werd toegeschreven aan Nick Ut
Op de WPP versie van de foto ontbreekt aan de rechterkant - voor ons kijkers - de soldaat-fotograaf die zijn fototoestel herlaadt. Hoe onwaarschijnlijk ook, mogelijk gaat het om twee verschillende foto’s en fotografen, die op exact hetzelfde moment afdrukten, de ene met soldaat-fotograaf, de ander zonder. Ik heb deze onwaarschijnlijke hypothese voorgelegd aan World Press Photo.
Vermoedelijk verdween de soldaat-fotograaf uit beeld door een ingreep van Associated Press. Dat gebeurde hoogstwaarschijnlijk omdat de fotograaf die zijn toestel herlaadt duidelijk maakt dat er media aanwezig waren. Op verscheidene toen gemaakte foto’s en één filmpje is te zien dat die media bijzonder goed vertegenwoordigd waren. Ze waren al een tijdje op de hoogte dat het Zuid-Vietnamese dorp Tràng Bàng ‘per vergissing’ (friendly fire) met napalm was bestookt door het… Zuid-Vietnamese leger. Fotografen en reporters stonden al een tijdje te wachten op nieuws.
Foto gemaakt door Frans-Vietnamese fotograaf Henry Huet (Associated Press)
De derde man van rechts heeft vermoedelijk een met plastic afgedekte (TV)camera op de schouder. Aan de plassen op de weg is ook te zien dat het ‘regende’ (mogelijk een neveneffect van een napalmbombardement?). Op een ander door Huet gemaakt beeld staan zo goed als zeker dezelfde mannen, maar nu staan ze achter de vluchtende slachtoffers, tussen de ongelukkigen en het brandende dorp in. De mediamensen weken uit voor de kinderen, lieten ze zonder te helpen passeren om alles beter in beeld te brengen (die foto vindt u op p. 178 van mijn in 2011 gepubliceerd boek Kijken zonder zien).
Het verhoopte spektakel kwam er: Kim Phuc en anderen die zich ontdaan hadden van hun door de napalm brandende kleding. Ook op de wereldberoemd geworden foto staan Kim Phuc en andere slachtoffers op de voorgrond, de soldaten en mediamensen staan achter hen, tussen hen en het rokende dorp in. Een ontstellend inzicht, al heeft de foto ook veel losgemaakt.
Noodlottig (nawoord bij ‘Mediacratie’)
Vandaag, 21.5.25, antwoordde World Press Photo. Hierbij een samenvatting, een citaat en een bedenking
Op het moment dat de foto van Kim Phuc (het zogenaamde napalmmeisje) werd gemaakt, waren er vijftien fotografen en TV-reporters aanwezig. De fotograaf die zijn toestel aan het herladen is, Hoàng Văn Danh, werd door de maker van de foto verwijderd en, voegt WPP eraan toe, dat mag volgens de regels van de WPP-foto van het jaar (in 1973 toegekend aan deze foto).
Verder voegde WPP er nog aan toe:
“Na grondig onderzoek door World Press Photo en Associated Press bleef er twijfel bestaan over het auteurschap van de foto. Het beschikbare visuele bewijs en het type toestel dat vermoedelijk werd gebruikt, wijzen erop dat de fotografen Nguyá»…n Thành Nghệ en Huỳnh Công Phúc beter gepositioneerd waren om deze foto te maken. Belangrijk is dat de foto zelf onbetwist blijft en dat de prijs voor de foto blijft staan. Alleen het auteurschap wordt beoordeeld. Dit blijft omstreden geschiedenis en het is mogelijk dat de auteur van de foto nooit volledig gekend zal zijn. De schorsing van de toeschrijving van het auteurschap blijft staan, tenzij het tegendeel wordt bewezen.”
Associated Press blijft er bij dat Nick Ut de bewuste foto heeft gemaakt tot het tegendeel wordt bewezen.
We weten nu dat de media goed vertegenwoordigd waren. We kennen de naam van de fotograaf die van de foto werd verwijderd en ook twee andere kandidaten voor het auteurschap. Helaas wordt er opnieuw voorbijgezien aan het feit dat alle fotografen voor de mensen in nood zijn uitgeweken om ze nog beter te kadreren. Ethische realisten (een ‘beweging’ in het spoor van o.a. Steven Pinker) zullen dergelijk gedrag toejuichen omdat het beeld veel mensen bewust heeft gemaakt en waarschijnlijk nog steeds maakt van de verschrikking die oorlog heet. Volgens het etymologisch woordenboek Van Dale kan het begrip ‘oorlog’ herleid worden tot ‘voor de mens bestemd noodlot’.
