Hoe komt het dat mensen fouten maken, om de fout die je gemaakt hebt dan later te herstellen? (vraag van een zestienjarige jongeman op www.ikhebeenvraag.be )

Een originele vraag! Om daar concreet op te antwoorden zou je het begrip 'fout' een beetje duidelijker moeten omschrijven. Iets kan feitelijk, moreel,  juridisch... fout zijn. Door een rood licht rijden is fout. Mensen doen dat soms omdat ze het rode licht te laat gezien hebben; het overspringen van oranje op rood verkeerd ingeschat hebben; te gehaast zijn; te weinig rekening houden met het gevaar voor andere;   er in geen velden of wegen andere voertuigen te bespeuren zijn; straalbezopen zijn en wat al niet meer. Het gaat dus niet altijd om bewust gemaakte fouten. En, anders dan je in je vraag stelt, is het ook verre van altijd mogelijk om die fout later te herstellen. Maar ik begrijp wat je bedoelt: in het beste geval leer je uit de fouten die je maakt (of anderen maken).

Een verkeersafspraak als 'stoppen voor een rood licht' is misschien een simpel voorbeeld maar je kunt het ter verduidelijking gebruiken op moreel vlak, als het om verkeer tussen mensen gaat, mensenverkeer. Mensen beseffen dus niet altijd dat ze fout handelen of denken. Op moreel vlak en kennisvlak ligt dat heel wat ingewikkelder dan in het voorbeeld van de verkeersovertreding (of, ander makkelijk voorbeeld, schrijffouten).

Op kennisvlak kun je bijvoorbeeld fouten maken bij gebrek aan (voldoende) kennis of omdat je ten gevolge van een vooroordeel niet tot een juist, correct oordeel kunt komen. Soms blijkt iets lang nadien 'fout' te zijn. Bepaalde wetenschappelijke theorieën kunnen later onjuist, fout blijken, ten gevolge van  nieuwe inzichten, ontdekkingen, kennis. Maar dat betekent niet dat die theorieën destijds ook 'fout' wáren. Toen iedereen geloofde dat de zon rond de aarde draaide, was dat denken niet fout, het tegendeel was fout: beweren dat de aarde rond de zon draait!

(april 2009)